Fadogia agrestis: wat is het en hoe zou het werken?
Een paar jaar geleden kende vrijwel niemand in Europa Fadogia agrestis. Door podcasts en sociale media is deze West-Afrikaanse struik inmiddels een populair ingrediënt in 'testosteronboosters'. De redactie zocht uit waar de claims vandaan komen, hoe sterk het bewijs is en welke risico's er bekend zijn.
Herkomst en traditioneel gebruik
Fadogia agrestis is een struik uit de sterbladigenfamilie (Rubiaceae), dezelfde familie waartoe ook de koffieplant behoort. De plant groeit in de savannes van onder meer Nigeria, Ghana en Kameroen.
In de volksgeneeskunde van West-Afrika werd een aftreksel van de stengel gebruikt bij erectieproblemen, als algemeen versterkend middel en tegen koorts of maagklachten. Het gaat om traditionele kennis die van generatie op generatie is doorgegeven, zonder systematisch onderzoek naar werkzaamheid of veiligheid.
De wetenschappelijke belangstelling kwam pas in de jaren 2000 op gang, vooral door een onderzoeksgroep van de Universiteit van Ilorin in Nigeria. Hun publicaties vormen tot op vandaag de kern van wat er over de plant bekend is.
De recente populariteit in Europa en Noord-Amerika is grotendeels aangejaagd door influencers en podcasts over 'hormoonoptimalisatie'. Supplementen bevatten doorgaans een extract van de stengel in capsules, soms gecombineerd met tongkat ali.
Het onderzoek: vooral bij ratten
De belangrijkste studies zijn uitgevoerd bij mannelijke albino-ratten door Yakubu, Akanji en Oladiji. In een publicatie uit 2005 in het Asian Journal of Andrology beschreven zij dat een waterig extract van de stengel het paringsgedrag van de dieren verhoogde en de testosteronspiegel in het bloed deed stijgen.
De onderzoekers gebruikten doses van 18, 50 en 100 milligram per kilogram lichaamsgewicht, gedurende enkele dagen. Bij de hogere doses werden de grootste effecten op testosteron gemeten.
Een vervolgstudie uit 2008 keek naar markers van de teelbalfunctie. Daarin werden naast de hormonale effecten ook veranderingen in enzymactiviteit in het teelbalweefsel gezien, die de auteurs interpreteerden als mogelijke tekenen van belasting of schade.
Gecontroleerde studies bij mensen zijn op het moment van schrijven niet gepubliceerd in de wetenschappelijke literatuur die de redactie kon vinden. Alles wat over het effect bij mannen wordt beweerd, is dus een extrapolatie van rattenonderzoek of gebaseerd op persoonlijke ervaringen.
Mogelijk werkingsmechanisme
De precieze werkzame stoffen in Fadogia agrestis zijn niet goed in kaart gebracht. In de stengel zijn onder meer saponinen, alkaloïden en flavonoïden aangetroffen, stofgroepen die in andere planten ook met hormonale effecten in verband zijn gebracht.
Een veelgehoorde hypothese is dat het extract de afgifte van luteïniserend hormoon (LH) uit de hypofyse verhoogt, of dat het de Leydigcellen in de teelballen direct stimuleert om meer testosteron te maken. Beide mechanismen zijn echter niet overtuigend aangetoond.
Belangrijk om te begrijpen: bij gezonde mannen met een normale hormoonhuishouding is de testosteronproductie strak gereguleerd. Zelfs als een plantenextract een kortstondige stijging veroorzaakt, betekent dat niet automatisch meer spiermassa of kracht.
Ter vergelijking: voor Tribulus terrestris, een ander populair kruid, vond een systematische review van Qureshi en collega's (2014) geen consistent bewijs voor een testosteronverhogend effect bij mensen, ondanks positieve signalen in dierstudies. Dat patroon is bij kruidenboosters vaker gezien.
Risico's en onbeantwoorde vragen
De grootste zorg rond Fadogia agrestis betreft de teelballen. In de rattenstudies werden veranderingen in enzymen en weefselkenmerken gezien die op toxiciteit kunnen wijzen. Of dat bij mensen ook gebeurt, en bij welke dosis, is onbekend.
- Teelbalweefsel: mogelijke belasting gezien bij ratten; humane gegevens ontbreken.
- Lever en nieren: enkele dierstudies tonen veranderingen in bloedwaarden.
- Vruchtbaarheid: niet onderzocht bij mannen met een kinderwens.
- Interacties: onbekend, ook met hormoonbehandelingen en andere supplementen.
- Langdurig gebruik: geen veiligheidsgegevens beschikbaar.
Omdat er geen humane studies zijn, is er ook geen wetenschappelijk vastgestelde veilige dosis. Productetiketten noemen meestal 300 tot 600 milligram extract per dag, maar die waarden zijn niet gebaseerd op klinisch onderzoek.
Mannen met klachten die op een laag testosteron kunnen wijzen, zoals vermoeidheid, verminderd libido of verlies van spiermassa, doen er beter aan hun waarden te laten meten. De Endocrine Society-richtlijn beschrijft hoe een tekort betrouwbaar wordt vastgesteld met herhaalde ochtendmetingen.
| Aspect | Wat bekend is | Wat onbekend is |
|---|---|---|
| Effect op testosteron | Stijging bij ratten | Effect bij mannen |
| Effect op spiermassa/kracht | Niet onderzocht | Alles |
| Veiligheid | Signalen van teelbalbelasting bij ratten | Veilige dosis bij mensen |
| Werkzame stoffen | Saponinen, alkaloïden, flavonoïden aanwezig | Welke stof verantwoordelijk is |
Regelgeving en kwaliteit in Nederland
In de Europese Unie geldt de Novel Food-verordening (EU) 2015/2283. Een voedingsmiddel of ingrediënt dat vóór mei 1997 niet in significante mate in de EU werd geconsumeerd, moet eerst worden toegelaten voordat het mag worden verkocht. Voor Fadogia agrestis is de redactie geen Europese toelating bekend.
In de praktijk worden zulke producten toch aangeboden, vaak via buitenlandse webwinkels. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is verantwoordelijk voor het toezicht op voedingssupplementen, maar kan niet elk product controleren dat online wordt besteld.
Voor wedstrijdsporters speelt nog een extra risico. Kruidensupplementen, en zeker testosteronboosters, zijn een bekende bron van verontreiniging met verboden stoffen. De Dopingautoriteit adviseert topsporters alleen producten te gebruiken die volgens het NZVT-systeem zijn getest op dopingvrije productie.
Ook de samenstelling zelf is een onzekerheid. Bij plantenextracten varieert het gehalte aan werkzame stoffen sterk tussen partijen, en zonder gestandaardiseerde markerstof is het voor de consument onmogelijk te weten wat er precies in de capsule zit.
Conclusies van de redactie
Fadogia agrestis is een West-Afrikaanse plant met een traditionele reputatie als lustopwekkend middel. Het wetenschappelijke bewijs bestaat vrijwel uitsluitend uit rattenstudies.
Die studies tonen naast een stijging van testosteron ook signalen van mogelijke schade aan teelbalweefsel. Humane gegevens over werkzaamheid en veiligheid ontbreken.
Gezien de onzekere juridische status in de EU en het gebrek aan bewijs is terughoudendheid op zijn plaats.
Lees ook onze artikelen over tongkat ali, over hoe je testosteron betrouwbaar laat meten en over dopingrisico's van kruidensupplementen.
Literatuurlijst
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Aphrodisiac potentials of the aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem in male albino rats. Asian J Androl. 2005;7(4):399–404.
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Effects of oral administration of aqueous extract of Fadogia agrestis (Schweinf. Ex Hiern) stem on some testicular function indices of male rats. J Ethnopharmacol. 2008;115(2):288–292.
- Yakubu MT, Akanji MA, Oladiji AT. Male sexual dysfunction and methods used in assessing medicinal plants with aphrodisiac potentials. Pharmacogn Rev. 2007;1(1):49–56.
- Qureshi A, Naughton DP, Petroczi A. A systematic review on the herbal extract Tribulus terrestris and the roots of its putative aphrodisiac and performance enhancing effect. J Diet Suppl. 2014;11(1):64–79.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715–1744.
- Regulation (EU) 2015/2283 of the European Parliament and of the Council of 25 November 2015 on novel foods. Off J Eur Union. 2015;L327:1–22.
