Bijwerkingen van collageen: wat je moet weten voordat je begint
Collageen is uitgegroeid tot een van de best verkochte supplementen van dit moment. Sporters nemen het voor pezen en gewrichten, anderen voor huid en haar. Over de werking is al veel geschreven, over de mogelijke nadelen veel minder. In dit artikel zet de redactie de bekende bijwerkingen en aandachtspunten op een rij, zodat je een geïnformeerde keuze kunt maken.
Wat zit er in een collageensupplement?
Collageen is het meest voorkomende eiwit in het menselijk lichaam en vormt het bindweefsel van huid, pezen, kraakbeen en botten. Supplementen worden gemaakt van huid, botten of schubben van runderen, varkens, kippen of vissen. Door hydrolyse worden de lange eiwitketens geknipt tot kleinere peptiden die goed oplossen in water.
Het resultaat heet collageenhydrolysaat of collageenpeptiden. Gelatine is een nauw verwante, minder ver afgebroken vorm. Daarnaast bestaat er 'ongedenatureerd type II-collageen', dat in veel kleinere hoeveelheden wordt gebruikt en via een ander mechanisme zou werken.
Collageen heeft een bijzondere aminozuursamenstelling: veel glycine, proline en hydroxyproline, en vrijwel geen tryptofaan. Daardoor is het een onvolledig eiwit. Voor spieropbouw is het minder geschikt dan wei- of soja-eiwit.
In studies worden meestal 5 tot 15 gram collageenpeptiden per dag gebruikt. Shaw en collega's gaven gelatine met vitamine C een uur voor een korte belasting en vonden een toename van markers voor collageensynthese. Clark en collega's zagen bij sporters met gewrichtspijn een kleine verbetering na 24 weken.
Veelvoorkomende, milde klachten
In klinische studies wordt collageen over het algemeen goed verdragen. De meest gemelde klachten zijn mild en hebben te maken met het spijsverteringskanaal.
- Vol gevoel of opgeblazen buik, vooral bij grotere hoeveelheden ineens.
- Misselijkheid of brandend maagzuur, soms bij inname op een lege maag.
- Nare smaak of nasmaak, met name bij viscollageen.
- Veranderde stoelgang, zoals obstipatie of juist dunnere ontlasting.
Deze klachten zijn meestal te verhelpen door de dagelijkse hoeveelheid te verdelen, het poeder met voeding in te nemen of over te stappen op een andere bron. Bij aanhoudende klachten is het verstandig te stoppen.
In de studie van Zdzieblik en collega's bij oudere mannen met sarcopenie, die twaalf weken 15 gram collageenpeptiden per dag gebruikten, werden geen relevante bijwerkingen gerapporteerd. Ook een meta-analyse naar collageen voor de huid van de Miranda en collega's vond geen opvallende veiligheidssignalen.
Allergieën en herkomst van de grondstof
Collageen is een eiwit van dierlijke oorsprong, en daarmee een mogelijke bron van allergische reacties. Mensen met een visallergie kunnen reageren op viscollageen of visgelatine. Sakaguchi en collega's vonden bij een deel van de patiënten met visallergie IgE-antistoffen tegen visgelatine.
Ook gelatine van rund of varken kan bij gevoelige mensen allergische reacties geven. Dat is bekend uit het vaccinonderzoek, waar gelatine als stabilisator wordt gebruikt. Collageen uit eierschaalmembraan kan problematisch zijn bij een eiallergie.
Symptomen van een allergische reactie zijn jeuk, galbulten, zwelling van lippen of ogen en in zeldzame gevallen benauwdheid. Bij zwelling van keel of tong of bij ademhalingsproblemen is direct medische hulp nodig.
Ook ethische en religieuze overwegingen spelen mee: collageen van varkens is niet geschikt voor wie geen varkensproducten eet, en collageen is per definitie niet vegetarisch of veganistisch. Producten met 'plantaardig collageen' bevatten in werkelijkheid losse aminozuren of vitaminen, geen collageen.
| Bron | Aandachtspunt | Voor wie oppassen |
|---|---|---|
| Rund (bovine) | Allergie, herkomst | Mensen met gelatine-allergie |
| Varken (porcine) | Allergie, religieuze bezwaren | Wie geen varkensproducten eet |
| Vis (marine) | Allergie, smaak | Mensen met visallergie |
| Kip (type II) | Allergie, kleine dosis | Mensen met kippen- of eiallergie |
Nieren, oxalaat en eiwitbalans
Een minder bekend aandachtspunt is hydroxyproline. Dit aminozuur, kenmerkend voor collageen, wordt in het lichaam deels omgezet in oxalaat. Knight en collega's toonden in 2006 dat de inname van gelatine de uitscheiding van oxalaat in de urine verhoogde.
Oxalaat is een belangrijk bestanddeel van de meeste nierstenen. Voor gezonde mensen is dit waarschijnlijk niet relevant, maar wie eerder calciumoxalaatstenen heeft gehad, doet er goed aan collageengebruik met de arts te bespreken.
We lichten ook prijs van oxandrolon uit.
Mensen met een chronische nierziekte moeten bovendien letten op hun totale eiwitinname. Tien gram collageen is tien gram eiwit, en dat telt mee in het dagtotaal dat de nefroloog of diëtist adviseert.
Een ander punt is dat collageen soms gewoon eiwit vervangt. Wie zijn eiwitshake inruilt voor collageen, krijgt minder leucine en essentiële aminozuren binnen, wat ongunstig kan zijn voor spieronderhoud. Zie collageen dus als aanvulling, niet als vervanging.
Kwaliteit, verontreinigingen en verwachtingen
Omdat collageen uit dierlijke bijproducten wordt gewonnen, is de kwaliteit van de grondstof en het zuiveringsproces belangrijk. Onafhankelijke tests in verschillende landen hebben in sommige producten sporen van zware metalen aangetroffen, meestal in lage concentraties.
In de EU moeten voedingssupplementen voldoen aan wettelijke maxima voor verontreinigingen, en de NVWA houdt toezicht. Bij producten uit landen buiten de EU, besteld via internet, is die garantie minder groot.
Ook de marketing verdient een kritische blik. In de EU zijn geen specifieke gezondheidsclaims goedgekeurd voor collageen zelf. Claims over huid of gewrichten worden daarom vaak gekoppeld aan toegevoegde vitamine C, waarvoor wel een claim over normale collageenvorming bestaat.
Een realistische verwachting voorkomt teleurstelling. De effecten in studies zijn doorgaans bescheiden en vragen weken tot maanden van gebruik. Wie na een paar weken geen verschil merkt, hoeft niet automatisch de dosis te verhogen.
Conclusies van de redactie
Collageen is voor de meeste gezonde mensen een veilig supplement met vooral milde, maag-darmgerelateerde bijwerkingen.
Aandacht is wel nodig bij allergieën voor vis, ei of gelatine, bij een geschiedenis van nierstenen en bij nierziekte.
Kies een product met transparante herkomst en verwacht geen wonderen: collageen vult een gezond dieet aan, maar vervangt geen volwaardig eiwit.
Lees ook onze artikelen over vitamine C en peesherstel, over het verschil tussen gelatine en collageenpeptiden en over eiwitbronnen voor spieropbouw.
Literatuurlijst
- Shaw G, Lee-Barthel A, Ross ML, Wang B, Baar K. Vitamin C-enriched gelatin supplementation before intermittent activity augments collagen synthesis. Am J Clin Nutr. 2017;105(1):136–143.
- Clark KL, Sebastianelli W, Flechsenhar KR, et al. 24-Week study on the use of collagen hydrolysate as a dietary supplement in athletes with activity-related joint pain. Curr Med Res Opin. 2008;24(5):1485–1496.
- Zdzieblik D, Oesser S, Baumstark MW, Gollhofer A, König D. Collagen peptide supplementation in combination with resistance training improves body composition and increases muscle strength in elderly sarcopenic men: a randomised controlled trial. Br J Nutr. 2015;114(8):1237–1245.
- de Miranda RB, Weimer P, Rossi RC. Effects of hydrolyzed collagen supplementation on skin aging: a systematic review and meta-analysis. Int J Dermatol. 2021;60(12):1449–1461.
- Knight J, Jiang J, Assimos DG, Holmes RP. Hydroxyproline ingestion and urinary oxalate and glycolate excretion. Kidney Int. 2006;70(11):1929–1934.
- Sakaguchi M, Toda M, Ebihara T, et al. IgE antibody to fish gelatin (type I collagen) in patients with fish allergy. J Allergy Clin Immunol. 2000;106(3):579–584.
